Samenvatting van de tekst - installatie A.°. M.°. Georges L. (maart 2007).
Voor volledige tekst zie de beveiligde website "Voor
Leden"
Onze werkpl.°.
heeft een moeilijke periode achter de rug. Ik wens naar aanleiding van de
gebeurtenissen geen oordeel te vormen over de causaliteit van de problemen
waarmee we hebben afgerekend. Ik wil mij ook niet bezighouden met navelstaren,
maar naar de toekomst kijken, waar moeten we met onze werkplaats naartoe?
Ik wens hier geen bilan op te maken over de intentieverklaring
van onze waarnemend A.°.M.°.
Eric P. Ik meen oprecht dat het zijn verdienste is om te starten met de traditie
dat een A.°.M.°.
in spé een intentieverklaring voorlegt aan de werkplaats alvorens er door de
werkpl.°.
wordt gekozen over het nieuwe bestuur dat wij de C.°.O.°.D.°.
noemen. In navolging van zijn initiatief wens ik op mijn beurt de werkpl.°.
mijn visie te geven over de vrijmetselarij in het algemeen en wat ik als een
opdracht zie voor onze werkpl.°.
in het bijzonder.
Ik heb hier tegenover onze waarnemend A.°.M.°.
Eric P. het voordeel dat ik niet meer de ontstaansgeschiedenis van onze A.°.L.°.
hoef te beschrijven. Hij deed dit op onnavolgbare wijze.
Ik meen echter dat zijn woorden meer dan ooit actueel zijn,
wanneer hij stelt ”dat wij binnen onze werkplaats gezamenlijk de nodige
denkoefeningen moeten houden omtrent tal van nieuwe tendensen die zich aandienen
in de ons omringende wereld “.
Wij bestempelen onze werkpl.°.
als progressief, we zullen ons echter over een aantal onderwerpen moeten
bezinnen willen we dit predikaat waardig blijven. Zo is er de vraag wat maakt
ons progressief? Hoe wensen we deze progressiviteit te beleven en hoe kunnen we
ze in daden omzetten?
Progressieve V.°.M.°.
Het G.°.O.°.B.°.
is volgens haar eigen website een kosmopolitische en vooruitstrevende instelling
met als doel: het zoeken naar waarheid en het arbeiden aan de vervolmaking van
de mensheid. Haar arbeid steunt op vrijheid en verdraagzaamheid; zij stelt geen
enkel dogma en roept er geen in.
Deze stelling zou voor ons betekenen:
Het kosmopolitisch karakter van de V.°.M.°.
vinden we in het feit dat overal ter wereld initiatieke gemeenschappen bestaan
die onze doelstellingen onderschrijven. Kosmopolitisch betekent echter ook dat
we vrij zijn van national(istisch)e bekrompenheid en kortzichtigheid. De V.°.M.°.
wenst mensen van alle sociale achtergronden en opleidingsniveaus te verenigen.
Terzake kan ik mij er gemakkelijk vanaf maken door te verwijzen naar onze eigen
beginselverklaring, waarbij het de bedoeling was van de oprichters van de A.°.L.°.
Georges Beernaerts om ook arbeiders in te wijden. Het kosmopolitische bestaat
immers ook in om mensen te verenigen die bereid zijn om samen te zoeken naar de
waarheid. Mensen uit alle culturen en van elke etnische oorsprong.
De V.°.M.°.
vormt geen eiland, maar maakt deel uit van een gediversifieerde, multiculturele
of interculturele samenleving.
In deze context dienen we echter nog andere overwegingen te
maken:
top
De perfectibiliteit van de mens:
Buiten het feit dat de V.°.M.°.
een wereldomvattende initiatieke organisatie is, gelooft zij in de
perfectibiliteit van de mens. Dit betekent dat wij geloven dat de mens door aan
zichzelf te werken vatbaar is voor een ethische en geestelijke vervolmaking.
BB.: ook hier dienen we binnen onze werking aandacht aan te besteden. Door dit
werken aan de ruwe steen die we zelf zijn, moeten we in staat zijn om ook in de
profane wereld te komen tot een betere samenleving, waar iedereen een plaats
krijgt geleid door schoonheid.
Een werkplaats, en de onze verschilt daarin niet van de anderen,
wordt gekenmerkt door verscheidenheid van de leden. Hierdoor heeft een loge een
belangrijke functie op het vlak van de discussie. Iedereen laat zijn sociale
status achter aan de tempelpoort en ieder van ons heeft evenveel rechten en
plichten. Iedereen is als het ware gelijkwaardig. Laat ons verder bouwen aan de
weg die we reeds lang als progressieve werkplaats hebben ingeslagen. Niet door
alleen profanen te recruteren omdat ze gezellig zijn in de omgang. Niet omdat
ze, na aankloppen aan onze elektronische tempelpoort, ons bij hun eerste kontakt
naar de mond hebben gepraat. Laat ons verder uitkijken naar profanen die geloven
in onze idealen en er op hun eigenzinnige en creatieve wijze wensen aan mee te
bouwen. Profanen die als B.°.
op een creatieve wijze weten om te gaan met onze symbolen en gebruiken, zodat
ook dezen binnen onze ritualen worden voortgezet. Ritualen die elementen van
onze werking zijn, die misschien als uiterst conservatief worden bestempeld.
Vooral bij de jongere generaties van ingewijde BB.: merken we een duidelijke
nood aan deze discussie en de konfrontatie van uiteenlopende meningen.
In deze methode is onze werkpl.°.
sterk en we moeten erover waken dat we een laboratorium blijven waar alle BB.°.
worden uitgenodigd tot het beoefenen van een praktische filosofie, waarbij de
bouwstukken die opgeleverd worden, moeten bijdragen tot het verwerven van een
beter inzicht over allerlei verschijnselen die ons omringen. Dit inzicht moet
echter aan een kritische reflectie kunnen onderworpen worden en door de
konfrontatie met de andere BB.°.
kunnen leiden tot een waarheid die vrij en open is tegen alle gangbare
opvattingen. Een waarheid die opnieuw aanzet tot vraagstelling en verwerping om
te groeien naar een nieuwe waarheid. Hierbij kan het historische kader een
belangrijke rol spelen, waarbij men de waardevolle en nog steeds relevante
elementen die de geschiedenis naar voor heeft gebracht, behoudt en de andere als
ballast of voorbijgestreefd en onnauwkeurig verwerpt. Rationele elementen zullen
hierin een rol krijgen. Maar ook de sociale, ethische en emotionele
intelligentie wordt hierbij evenwaardig gevalideerd. Wijsheid is ruimer dan
enkel wetenschap.
Hierin schuilt de progressiviteit van de V.°.M.°..
Het steeds opnieuw kritisch beschouwen van wat er zich in de buitenwereld
afspeelt, en dit onderzoeken volgens de principes van het “Vrij Onderzoek”, los
van elke hartstocht, vooroordeel, belang of (politieke) partij.
top
Verwerpen van elk dogma en er geen inroepen:
Het G.°.O.°.B.°.
stelt dat de V.°.M.°.
geen enkel dogma aanvaardt en er ook geen enkel inroept.
Dogma’s zijn stellingen die men moet aannemen om als gelovige
van een godsdienst te worden beschouwd. Zolang de geloofsovertuigingen tot de
‘mythische’ sfeer behoorden, waren ze weinig star en werden ze ten gepaste tijde
aangepast aan de wijzigende omstandigheden en kennis. Door het ‘goddelijke’
karakter en door het neerschrijven van de leer, komt de basis van de
geloofswaarheden in de openbaringsgodsdiensten onwrikbaar vast te
liggen.(Etienne Vermeersch). Dogma’s zijn te nemen of te laten, maar staan
niet open voor discussie. Dogma-shoppen geeft aanleiding tot een enorme
verscheidenheid van sekten binnen de diverse godsdiensten.
Als progressieve Loge zou ik zelfs een stap verder willen gaan
door niet alleen dogma’s te verwerpen, maar ook taboes te doorbreken. Etienne
Vermeersch stelt in zijn boek ‘Kennis, Wetenschap en Wijsbegeerte’, dat deze
(Polynesische) term objecten aanduidt die men niet mag aanraken en handelingen
die men niet mag stellen. In het algemeen kan men zeggen dat dié objecten
taboe zijn, die door een associatie met gevaar, of door hun vreemde en
uitzonderlijk karakter, onrust of angst verwekken, en die handelingen welke de
basisstructuur van de maatschappij aantasten. Het contact met de taboe wordt
ervaren als een bezoedeling, een besmetting, een vorm van onreinheid.
Anderzijds vindt men in de filosofische literatuur terug dat wie
daden stelt die het taboe doorbreken, een bepaalde macht verwerven in die
samenleving.
Net als het niet in vraag stellen van dogma’s, die ingesteld
zijn door godsdienstige organisaties in hun ‘heilige’ boeken, blijken taboes een
rem te betekenen voor vrij onderzoek en het ontdekken van de waarheid en dienen
daardoor evenzeer verworpen te worden. Als ‘atheïst’ ben ik ervan overtuigd dat
‘god’ een creatie is van de mens. Ik ga niet mee met de agnosten onder ons, die
zeggen dat het bestaan niet kan bewezen worden, maar evenmin het niet bestaan en
dat men ervoor kiest om door het leven te gaan zonder opperwezen. Zei Oskar Van
der Hallen trouwens niet “Beter niets te aanbidden dan een god die we zelf
hebben geschapen”?
Taboes en dogma’s werden gecreëerd in naam van een god om het
handelen van de mensen te richten of beter te beheersen. Door deze dogma’s en
taboes te respecteren, werd het mogelijk om aan zonde en ellende te ontkomen. De
godsdienst beloofde op het einde van het leven een verlossing voor zij die braaf
de regeltjes hadden gevolgd en dreigden met verdoemenis voor zij die kritisch
durfden te staan tegenover deze wetten. Men zou uit mijn betoog verkeerdelijk
kunnen interpreteren dat ik hier enkel problemen heb met de joodse (thora),
katholieke, christelijke (het nieuwe testament) of mohammedaanse (de koran)
godsdiensten. Echter ook het hindoeïsme (de veda’s) verwijst naar een godheid.
Het boeddhisme (tripitaka) erkent geen god, maar verwijst naar een Indische
prins die een toestand van volkomen rust breikte, bevrijd van alle hartstochten.
Deze laatsten hebben ook ‘heilige’ geschriften die vol staan van dogma’s en
taboes, die hun volgelingen moeten beheersen.
Neen BB.: ik wil mij niet door deze externe regels laten leiden.
In wens een werkpl.°. waar elk onderwerp bespreekbaar is en kan
behandeld worden in een serene sfeer. Dit vergt de moed om tijdens discussies
deze dogma’s en taboes, maar ook vooroordelen te onderkennen en te verwerpen,
maar is kracht niet een van onze lichten?
Vrij van elk dogma en vooroordeel kunnen denken is dan ook een
conditio sine que non om toegelaten te worden tot onze orde.
top
Voor de vooruitgang van de mensheid
Ik denk dat wij als vrijmetselaars er moeten over waken dat we
de erfenis van het humanisme niet al te lichtzinnig verwerpen. Ik ben het eens
met Furedi’s analyse als hij zegt dat in onze samenleving onze denkbeelden op
een karikaturale wijze worden voorgesteld als een seculiere beweging, die enkel
in het leven werd geroepen om af te rekenen met de religieuze dogma’s. Humanisme
wordt vereenzelvigd met een onmetelijke vijandigheid tegenover religie met de
bedoeling het atheïsme te bewijzen.
We kunnen deze ideeën die in de buitenwereld over het humanisme
bestaan, niet altijd kwalijk nemen. Net als in het “A Humanist Manifesto” van 1933, blijken ook wij, vrijmetselaars, naar de ons omringende wereld een
beeld te geven van een beweging die alleen bezig is religies te ondermijnen.
Sartre leerde ons echter dat de denkbeelden van het humanisme
geen statisch project is maar een oefening in menselijk centralisme. De
belangrijkste gedachte is net dat het humanisme een vastgelegd systeem van
ideeën verwerpt. Godsdienst moet niet verworpen worden omwille van het feit dat
wij een superieur vertrouwen hebben in de seculiere wereld, maar omdat de
zoektocht naar de waarheid een niet-ophoudende onderzoekstocht is. “De waarheid”
bestaat niet. De waarheid legt de zoekende een onophoudelijke verplichting op om
te onderzoeken. Elke waarheid is slechts waar op een bepaald ogenblik. Het feit
dat waarheid slechts een relatief karakter heeft, betekent echter niet dat de
ideeën van de vrijmetselarij enkel gebaseerd zijn op een relatieve epistemologie
(of wetenschapsfilosofie). Wij verwerpen objectiviteit niet. In tegenstelling,
objectiviteit wordt steeds opnieuw gedefinieerd wanneer we nieuwe problemen
wensen te onderzoeken.
Atheïsme is geen wereldbeeld, maar enkel een expressie van de
verwerping van god. Vrijmetselarij verwerpt niet alleen het godsbegrip, maar
verwerpt tevens alle dogma’s, van welke aard ook, wereldlijke of religieuze. We
leggen de nadruk op het belang van de menselijke ervaring als basis van kennis.
Het ageren op deze ervaringen heeft de mensheid de mogelijkheid gegeven om zijn
omgeving te wijzigen en daardoor de mensheid te dienen. Door de menselijke
gedachte en de sociale ervaring is de samenleving doorheen de geschiedenis
menselijker geworden en werd vooruitgang geboekt. De vrijmetselarij geeft in die
zin geen antwoord welke richting in de toekomst moet gevolgd worden, ze wenst
enkel de voorwaarden te creëren om te handelen in overeenstemming met zijn
subjectieve ervaringen in belang van de vooruitgang van de mensheid. De
vrijmetselaar wordt in een continue beweging gedwongen om zijn ideeën te
herevalueren en te heroriënteren ten aanzien van nieuwe problemen.
We worden momenteel geconfronteerd met nieuwe bedreigingen van
ons gedachtengoed. Zowel het creationisme en de fundamentalistische religieuze
reveil dreigen onze vrijheid te beperken. Deze nieuwe bewegingen bedreigen onze
waarden en laten de samenleving neigen naar een misantropie (of mensenhaat).
Heel wat theorieën zoals daar zijn: intelligent design, de Gaia theory
(teleologische: alles heeft een voorafbepaald doel), de chaos theorie, beschouwen de mens als marginaal. Zij bekijken de menselijke soort gewoon als
één van de zovele levende wezens. De impact van de mens op zijn omgeving wordt
geminimaliseerd en het belang van het milieudeterminisme wordt benadrukt. Elke
vorm van zelfbeschikkingsrecht, hetwelk wij als vrijmetselaars hoog in het
vaandel dragen, is gedoemd te bezwijken onder de macht van de natuur. Onze
zoektocht om de natuur te begrijpen en problemen ermee te beheersen worden
beschouwd als een daad van een destructieve soort die haar plaats in de natuur
niet kent.
Onze pogingen om de natuur, de geschiedenis en de beschaving te
begrijpen, en het gebruik van deze kennis om vat te krijgen op de toekomst,
worden afgedaan als een verhaal van het vernietigen van het milieu. De
toepassing van reden, kennis en wetenschap wordt gezien als het bewijs van de
destructieve aard van de menselijke soort. Er is een wijdverbreide overtuiging
dat de menselijke beschaving in het algemeen en de wetenschappelijke en
technologische vooruitgang in het bijzonder, de oorzaak zijn van alle
milieuproblemen en de sociale desintegratie.
Hebben wij als vrijmetselaars geen taak in het herstellen van
het vertrouwen in de menselijke capaciteit om te redeneren en de gebeurtenissen
te beïnvloeden? We moeten de geschiedenis niet zien als één lang verhaal van
mensen die als virussen de planeet vernietigen of als milieu-vandalen. De mens
is geen obscene, perverte, geweldadige, onbeschaafde, egoïstische en
destructieve soort, maar heeft wel degelijk een unieke waarde en positieve
kwaliteiten.
Wordt het scepticisme over de kwaliteiten van de mens niet
gevoed door de angst voor een voor ons fundamentele humanistische waarde van de
vooruitgang van de mensheid. Het is alsof wij niet meer de idee “van de tempel
der mensheid” kunnen verdedigen. Vooruitgang en onze poging om vat te krijgen op
het lot wordt eerder gezien als een uiting van menselijke arrogantie en
destructiviteit, en dit zelfs op sommige ogenblikken binnen de muren van onze
eigen tempels. Men stelt de vrijheid van onderzoek in vraag en wenst de
wetenschap aan banden te leggen uit schrik dat daardoor de toekomst gewijzigd
zou kunnen worden. Moeten we ons lot aanvaarden?
Deze bovenstaande theorieën staan het verlichte denken en het
nemen van haar verantwoordelijkheid voor de toekomst in de weg. Als
vrijmetselaars moeten we opnieuw ijveren voor de herwaardering van het
vertrouwen in de menselijke potentialiteiten om te redeneren en gebeurtenissen
te beïnvloeden. Het herstellen van het vertrouwen in de mens als historisch
wezen, dat leert uit het verleden om zo greep te krijgen op de toekomst is van
primordiaal belang. Dit betekent echter dat we de menselijke verwezenlijkingen
uit het verleden met inbegrip van onze waarden en normen en de verschillende
beschavingsvormen blijven onderzoeken. Dit onderzoek leert ons om veranderingen
te verwelkomen en deze niet langer te zien als een bedreiging.
Het promoten van een consequent geloof in de menselijke
perfectibiliteit ondersteunt de progressieve gedachte. De vrijmetselarij moet
opnieuw in staat zijn om een mensgericht beeld te geven van de wereld. Hieruit
zal misschien inderdaad blijken dat mensen destructief kunnen zijn en dat
conflicterende belangen kunnen leiden tot ongewenste gevolgen. Men dient er zich
echter bewust van te zijn dat negatieve, ja zelfs afschuwelijke ervaringen in
het verleden (ik verwijs hier naar de Holocaust als een van de voorbeelden),
niet de prijs waren van vooruitgang, maar eerder gevolgen van het gebrek eraan.
Dergelijke problemen in de geschiedenis werden niet veroorzaakt door de rede,
wetenschap en kennis, maar door de resultaten ervan te verwerpen en door een
wantrouwen in de menselijke potentialiteiten.
De vrijmetselarij moet er dan ook op gericht zijn om dogma’s
blijvend te verwerpen. Het verlichte denken heeft de mensheid voorzien van hoge
morele standaarden, waarden en normen en ethische verantwoordelijkheid. Dit is
niet de verdienste van de georganiseerde religies. Het is buiten deze
organisaties om dat de ideeën van vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid en
vooruitgang vorm hebben gekregen. De vooruitgang van de mensheid op materieel en
moreel vlak werd pas mogelijk nadat het verlichte denken zijn plaats had
gevonden in onze samenleving. Laat ons de schoonheid van onze wereld en de
wijsheid die deze mogelijk maakte verdedigen met alle kracht.
top
Naar buiten treden:
Het G.°.O.°.B.°.
stelt op haar website, dat de belangrijkste opgaven van de V.°.M.°.,
naar buiten bestaat uit charitatieve arbeid en het nastreven van kennis en
verlichting. Met behulp van ceremonieën en ritualen, tradities enz. initieert de
organisatie haar leden in een levensfilosofie die gebaseerd is op vijf
grondidealen: Vrijheid, Gelijkheid, Broederlijkheid, Tolerantie en
Menselijkheid. Hierdoor plaatst de vrijmetselaar de mens in het centrum, en tot
centrale maatstaf der dingen.
De individuele V.°.M.°.
is door zijn eed gebonden aan discretie. Deze zwijgplicht heeft betrekking op
het reilen en zeilen van de V.°.M.°.
en vooral over de BB.°.
en ZZ.°.
V.°.M.°..
Onze A.°.L.°.
G.°.B.°.
heeft echter reeds een lange traditie in het steunen van allerlei profane
activiteiten met charitatieve inslag. Terzake verwijs ik graag naar alle
projecten die op onze website vermeld staan en waar onder de stuwende kracht van
één of enkele BB.°.
door de ganse werkpl.°.
meegewerkt werd en wordt aan het verbeteren van het leven. Persoonlijk voel ik
meer voor emancipatorische werken en solidariteit dan charitatieve arbeid. Ik
besef echter dat het niet altijd mogelijk is aan de ontvoogding van mensen te
werken en hen bij te staan in hun bevrijding indien zij nog niet beschikken over
de middelen om te voorzien in hun minimum behoeften. Ik besef dat vooral de
laatste jaren de werking van onze werkpl.°. op dit vlak het een beetje heeft laten afweten.
Ik hoop dan ook dat onder mijn veneralaat wij opnieuw aansluiting vinden met de
traditie om in de ons omringende wereld die projecten te steunen, die erop
gericht zijn om het leven van onze medemens te verbeteren. Laten we al was het
maar een klein steentje in de rivier gooien zodat ze verplicht is om anders en
hopelijk beter en veiliger te stromen. Op mij kunnen jullie alvast rekenen.
Ook het project dat nu op stapel staat, nl. de publicatie van
een boek met brieven van V.°.M.°.
aan hun kinderen krijgt van mij de volle aandacht en ik zal er alles aan doen om
dit initiatief mee tot een goed einde te brengen. In de buitenwereld bestaan er
allerlei verhalen over een macht die we niet bezitten, maar die men ons wel
toeschrijft. Hopelijk kan dit project dergelijke mythen ontkrachten. Bovendien
moeten we ons bezinnen of we, in het kader van een initiatief van onze
obediëntie, dit project niet kunnen koppelen aan een werkpl.°.
uit het anderstalige landsgedeelte.
Daar waar mogelijk, moeten we onze stem laten horen over
belangrijke onderwerpen, die onze idealen bedreigen. Hoewel ik besef dat “de” V.°.M.°.
er niet in slaagt om eensgezinde standpunten te formuleren en het elke V.°.M.°.
vrij staat om in eigen naam zijn mening te ventileren, moet het toch mogelijk
zijn om daar waar we wel tot een eensgezinde visie komen deze ook wereldkundig
te maken op het niveau van de Loge.
Het individueel naar buiten treden is een vrije keuze van elke B.°.
of Z.°..
Het zich gezamenlijk kenbaar maken houdt echter bepaalde gevaren in, denken we
maar aan de steeds dwingendere vragen vanuit allerlei hoeken om ledenlijsten
bekend te maken. Ondanks het feit dat de vrijheid van vereniging in de Belgische
en ook Europese grondwet wordt gegarandeerd. We mogen niet vergeten dat ook
extremistische partijen zeer graag onze leden zouden kennen. Wij hebben echter
geen aansporing van onze ex-GR.°.N.°.
nodig om dergelijke partij te bestrijden. Een partij die er alleen op uit is om
de samenleving te ondermijnen, de mensen een onveiligheidsgevoel aan te praten,
bepaalde groepen in onze samenleving te stigmatiseren als de oorzaak van alle
problemen. Een partij die stamt uit een beweging die ons 65 jaar geleden getoond
heeft tot wat dergelijke ziekelijke ideeën kunnen leiden. Ideeën die ook het
leven hebben gekost aan BB.°.
die deze bevochten. Laat ons ook met het oog op de toekomst erover waken dat
dergelijk ideeën niet de kans krijgen om onze tempels binnen te dringen. Laat
ons, zoals het onze plicht is in alle opzichten ook in de buitenwereld,
consequent naar onze idealen handelen.
top
Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid:
Ik meen eveneens dat wij een taak hebben in het aanhalen en
herstellen van de banden met het verleden. Oudere BB.°.
moeten opnieuw een plaats krijgen in ons midden. Wij hebben daar enkele jaren
geleden reeds een aanvang mee genomen, maar ik meen dat wij terzake nog een hele
weg af te leggen hebben.
BB.°. alles is bespreekbaar en ik reken er op dat met
jullie hulp onze werkpl.°.
nog een glorierijke periode te wachten staat. Ik geloof dat de V.°.M.°.
ook in deze 21ste eeuw nog een opdracht heeft. De waarheid is van
alle tijden. Laat ons in een geest van vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid
het licht laten schijnen “ook in de duisternis”.
Georges L.
top
Vorige
Intentieverklaringen, zie
Gisteren,
onder Historiek
Volledige tekst, zie
Voor Leden
